Kleine schaal, grote rekening: de prijs van afval op Bonaire
KRALENDIJK – Dat afvalbeheer op Bonaire veel geld kost, is inmiddels bekend. Maar uit het onafhankelijke onderzoek van KPMG blijkt vooral waarom de rekening op het eiland veel hoger uitvalt dan in Nederland. Niet door één oorzaak, maar door een combinatie van schaalnadelen, dure logistiek en het ontbreken van lokale verwerkingsmogelijkheden.
Volgens KPMG is Bonaire als klein eiland in het nadeel. Veel kosten zijn vrijwel gelijk aan die van grotere gemeenten, terwijl ze over veel minder inwoners en bedrijven moeten worden verdeeld. Daardoor vallen de kosten per huishouden en per ton afval automatisch hoger uit.
Daar komt bij dat voor een groot aantal afvalstromen op Bonaire geen verwerkingsmogelijkheden bestaan. Van de 33 afvalfracties die Selibon onderscheidt, mogen er 17 niet op de stortplaats Lagun worden gestort. Zolang daarvoor op Bonaire geen alternatieve verwerking beschikbaar is, moeten deze afvalstromen per schip worden afgevoerd naar het buitenland.
Juist die exportkosten drukken zwaar op de begroting. KPMG becijfert dat alleen al het verschepen van afval tussen 2026 en 2028 bijna USD 11,3 miljoen kost. Daarmee vormt transport een van de grootste afzonderlijke kostenposten binnen het kostendekkende exploitatiebudget van Selibon.
Daarnaast is het huidige systeem volgens KPMG nog niet compleet. De onderzoekers wijzen erop dat bepaalde toekomstige kosten nog niet eens zijn meegenomen. Zo zijn de investeringen, personeelskosten en energielasten van een toekomstige verwerkingsstraat buiten de berekeningen gelaten, omdat nog niet duidelijk is hoe die installatie er precies uit zal zien. Ook de kosten voor het wegwerken van bestaande voorraden opgeslagen afval zijn nog niet verwerkt. Dat betekent dat de uiteindelijke kosten zelfs hoger kunnen uitvallen dan nu is berekend.
Fundamenteel anders dan in Nederland
Volgens KPMG laat dit zien dat afvalbeheer op een klein Caribisch eiland fundamenteel anders is dan in Europees Nederland. Niet alleen de beperkte schaal, maar ook de geïsoleerde ligging en de afhankelijkheid van internationaal transport maken het systeem aanzienlijk duurder.
De onderzoekers benadrukken daarom dat een toekomstbestendig afvalsysteem op Bonaire niet uitsluitend kan worden beoordeeld op de hoogte van de afvalheffing. Ook structurele financiering, efficiëntere verwerking en duidelijke keuzes over de toekomstige inrichting van de afvalketen zijn volgens het rapport noodzakelijk om de kosten beheersbaar te houden.
