Wat was de belofte van het Strategic Tourism Master Plan?
KRALENDIJK – Bijna tien jaar geleden koos Bonaire bewust voor een nieuwe koers. In het Strategic Tourism Master Plan (STMP), dat in 2017 werd gepresenteerd, werd niet alleen een visie geschetst voor de verdere ontwikkeling van het toerisme, maar ook een fundamentele keuze gemaakt over de toekomst van het eiland.
De ambitie was nadrukkelijk niet om simpelweg meer bezoekers aan te trekken. Het toerisme moest vooral meer economische waarde opleveren, terwijl tegelijkertijd de druk op natuur, infrastructuur en leefbaarheid beheersbaar zou blijven. Nu het plan zijn tiende verjaardag nadert, lijkt een eerste tussenbalans gerechtvaardigd. Niet om met de kennis van nu vast te stellen wie destijds gelijk had, maar om te onderzoeken in hoeverre de uitgangspunten van het plan zichtbaar zijn geworden in de ontwikkeling van het toerisme.
Met deze serie legt Bonaire.nu de belangrijkste doelstellingen van het Strategic Tourism Master Plan naast de werkelijkheid van 2025 en de eerste helft van 2026.
Dat is relevanter dan ooit. De afgelopen maanden laaide de discussie over het toerisme opnieuw op. Ondernemers maken zich zorgen over de hotelbezetting, er wordt gediscussieerd over de ontwikkeling van verschillende herkomstmarkten en ook de economische opbrengst van het toerisme staat steeds vaker ter discussie. Achter al die afzonderlijke discussies gaat echter een fundamentelere vraag schuil: heeft Bonaire de toeristische ontwikkeling gekregen die het eiland zichzelf in 2017 ten doel stelde?
Wie het Strategic Tourism Master Plan vandaag opnieuw leest, ontdekt al snel dat het veel meer is dan een groeiplan. De bijna driehonderd pagina’s tellende studie draait opvallend weinig om aantallen bezoekers. In plaats daarvan staat één gedachte centraal: Bonaire moet zich ontwikkelen tot een hoogwaardige bestemming waar economische waarde belangrijker is dan massale groei. De opstellers spreken over een toeristische sector die meer toevoegt aan de lokale economie, betere werkgelegenheid creëert en tegelijkertijd de kwaliteiten van het eiland beschermt. Groei was daarbij geen doel op zichzelf, maar een middel om een duurzamer economisch model te realiseren.
Tien jaar later: de economische logica houdt stand
Opmerkelijk genoeg wordt die economische redenering bijna tien jaar later opnieuw bevestigd. De ‘Economic Impact Study van Ecorys en Tourism Economics’, die in 2025 verscheen, concludeert eveneens dat Noord-Amerikaanse bezoekers gemiddeld meer besteden en dat een groter aandeel van deze markt, bij een gelijk aantal toeristische overnachtingen, tot meer werkgelegenheid en een hogere economische groei kan leiden. Daarmee lijkt de economische logica achter de keuzes uit 2017 nog altijd overeind te staan.
Groei in bezoekers, maar snellere groei in aanbod
Dat betekent overigens niet automatisch dat het Strategic Tourism Master Plan daarmee ook succesvol is uitgevoerd. De werkelijkheid blijkt, zoals zo vaak, complexer dan de uitgangspunten van een beleidsplan.
Het aantal verblijfstoeristen is de afgelopen jaren sterk gegroeid en de Verenigde Staten zijn inmiddels uitgegroeid tot de tweede toeristische markt van Bonaire. Tegelijkertijd groeide ook het aanbod van hotels, appartementen, villa’s en andere vormen van vakantieverhuur in een tempo dat in 2017 nauwelijks was voorzien. Volgens cijfers die TCB tijdens een Tourism Update presenteerde nam de beschikbare kamercapaciteit tussen 2017 en 2024 aanzienlijk sneller toe dan het aantal verblijfstoeristen. Dat roept de vraag op in hoeverre de huidige discussie over hotelbezetting vooral een gevolg is van een achterblijvende vraag of juist van een veel sneller groeiend aanbod.
Juist daar lijkt de kern van de huidige discussie te liggen. De afgelopen jaren is het toerisme op Bonaire onmiskenbaar gegroeid. Maar groei alleen was nooit de maatstaf die het Strategic Tourism Master Plan zichzelf oplegde. De centrale ambitie was het vergroten van de economische waarde van het toerisme. Dat is een wezenlijk verschil.
De maatstaf die het plan zichzelf oplegde
Meer bezoekers betekenen immers niet automatisch meer welvaart. Iedere extra toerist doet ook een beroep op de beperkte ruimte van het eiland, op de infrastructuur, de natuur, de afvalverwerking, de woningmarkt en uiteindelijk ook op de leefbaarheid voor inwoners. De vraag is daarom niet alleen hoeveel toeristen Bonaire ontvangt, maar hoeveel economische waarde zij toevoegen in verhouding tot de maatschappelijke en ecologische druk die zij veroorzaken.
Misschien is dat wel de belangrijkste vraag die het Strategic Tourism Master Plan ons bijna tien jaar later nog steeds voorlegt. Niet of Bonaire erin is geslaagd meer toeristen te trekken, maar of het eiland erin is geslaagd betere toeristen aan te trekken, in de betekenis die het plan daar zelf aan gaf: bezoekers die meer bijdragen aan de economie, zonder dat daarvoor een onbeheersbare groei van het toerisme nodig is.
Precies die vraag staat centraal in deze serie. Niet om het verleden te beoordelen, maar om beter te begrijpen welke lessen tien jaar toerismebeleid kunnen bieden voor de keuzes die Bonaire de komende jaren opnieuw zal moeten maken.
