Live | Rechtbank doet uitspraak in Klimaatzaak Bonaire

Afsluiting

De rechter sluit de zitting af en wenst iedereen een prettige dag.

Vonnis

Het vonnis wordt door de griffier uitgedeeld in drie talen: Nederlands, Engels en Papiamentu.

18 maanden

De rechter draagt de Staat op om binnen 18 maanden heldere en bindende doelstellingen vast te stellen voor het terugdringen van de broeikasgasuitstoot en om het emissiebudget inzichtelijk te maken. De rechtbank oordeelt dat de Staat artikel 8 en 14 van het EVRM heeft geschonden en daarmee de bewoners van Bonaire onrechtmatig heeft behandeld.

De rechter schrijft niet voor hóé de Staat deze doelen moet bereiken. De overige vorderingen van Greenpeace zijn afgewezen.

Artikel 8 ook geschonden

De rechter komt tot de conclusie dat de Staat ook artikel 8 van het EVRM heeft geschonden. Dit artikel gaat over het verbod op discriminatie.

Ongelijkheid

Greenpeace stelt dat er sprake is van ongelijkheid tussen bewoners van Europees Nederland en die van Bonaire. Volgens de organisatie worden inwoners van het eiland minder eerlijk behandeld. De rechtbank onderschrijft dat oordeel en concludeert dat bewoners van Bonaire minder goed zijn beschermd dan inwoners van Europees Nederland.

Adaptatie

De rechter zegt dat het nog altijd onduidelijk is wanneer er een volledig adaptatieplan voor Bonaire zal liggen. Wel merkt de rechtbank op dat de doelstellingen voor 2027 en 2030 in principe nog haalbaar zijn. Tegelijk concludeert de rechter dat de Staat tot nu toe niet heeft voldaan aan zijn actieve adaptatieverplichtingen; pas vanaf 2022 is dit beleid daadwerkelijk op gang gekomen.

Grote delen onder water

De rechter stelt dat uit de huidige plannen niet duidelijk wordt hoeveel broeikasgassen Nederland de komende jaren nog zal uitstoten. Ook oordeelt de rechtbank dat de Staat onvoldoende concrete adaptatiemaatregelen heeft uitgewerkt voor de bewoners van Bonaire. Al ruim drie decennia is bekend dat het eiland kwetsbaar is voor klimaatverandering en nu al te maken heeft met tropische stormen en extreme regenval. In 2050 zouden grote delen van Bonaire onder water kunnen komen te staan, al is de exacte omvang daarvan nog onzeker. In die kwetsbare gebieden liggen onder meer de slavenhutjes, de salina’s en vissershutjes.

Oordeel rechtbank

Artikel 2 van het EVRM is volgens de rechter niet geschonden. Dit artikel ziet op acute levensbedreigende situaties, en het is niet vastgesteld dat bewoners van Bonaire als groep momenteel in zo’n directe nood verkeren.

Wel oordeelt de rechtbank dat de Staat artikel 8 van het EVRM heeft geschonden. De genomen mitigatie- en adaptatiemaatregelen schieten tekort. Hoewel Nederland voldoet aan minimale VN-normen en verplichtingen uit het Klimaatakkoord van Parijs, wijkt de Staat af in meetmethoden en zijn niet alle emissiebronnen meegenomen in het beleid.

Terughoudend

De rechter zegt dat zowel de Staat als Greenpeace het erover eens zijn dat maatregelen tegen klimaatverandering nodig zijn. Volgens de wet moet de rechtbank hierover een oordeel vellen, ook al past daarbij terughoudendheid. De rechter kan de Staat niet zomaar alles opleggen, tenzij sprake is van een schending van mensenrechten.

Mitigatie en adapatie

De rechter licht toe wat onder mitigatieverplichtingen voor landen wordt verstaan. Die kaders zijn vastgesteld door het Europees Hof. Staten moeten maatregelen kunnen nemen om uitstoot te beperken en waar nodig, deze combineren met adaptatiemaatregelen om bevolkingen te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering.

KlimaSeniorinnen-zaak

De rechter gaat nu in op de beoordeling of er sprake is van een schending van mensenrechten. Volgens eerdere uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (zoals in de KlimaSeniorinnen-zaak uit 2024) zijn landen op basis van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens verplicht om effectieve maatregelen te nemen tegen klimaatverandering en kunnen staten dus niet besluiten géén actie te ondernemen. Dit betekent dat overheden, ondanks hun beleidsvrijheid, niet mogen afzien van alle maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan, ook als niet precies vaststaat welke oorzaak bijdraagt aan welk effect.

Klimaatrapport

De rechter stelt dat wereldwijd hele bevolkingsgroepen worden getroffen door klimaatverandering, al verschilt de impact per regio. Dat mensen hierdoor worden geraakt staat vast. Volgens de rechtbank zal Bonaire, vanwege de kleinschaligheid en de geografische ligging, eerder en zwaarder worden getroffen. Nederland behoort tot de rijke landen en heeft zich in het Klimaatakkoord van Parijs in 2016 gecommitteerd aan het beperken van de opwarming tot 1,5 graad Celsius en aan de doelen uit VN-rapporten.

De rechter reageert

De rechter noemt klimaatverandering een complex onderwerp en wijst op het omvangrijke rapport van 90 pagina’s. Volgens de rechtbank zijn er twee belangrijke bijzonderheden. De eerste: hoewel de Staat gelijk heeft dat Nederland beperkt invloed heeft op wereldwijde broeikasgasuitstoot, ligt dat in klimaatzaken anders. Door de complexiteit kan iedereen worden geraakt, ook toekomstige generaties en is er geen eenduidige bron aan te wijzen als veroorzaker.

De staat reageert

De Staat laat weten het oneens te zijn met de eisen. Volgens de landsadvocaat kan Nederland niet als enige verantwoordelijk worden gehouden. Ook stelt de Staat dat Nederland al meer doet dan veel andere landen, waaronder diverse Europese landen.

Eis greenpeace

De rechter heet alle aanwezigen welkom, met een speciale groet aan Bonaire. Vervolgens wordt de eis van Greenpeace voorgelezen: de organisatie stelt dat de Staat in strijd handelt met mensenrechten. Volgens Greenpeace zijn er drie verplichtingen: uiterlijk in 2027 een adaptatieplan voor Bonaire, in 2030 de broeikasgasuitstoot naar nul en een emissiebudget voor Nederland.

De zaak gaat beginnen

De rechter verzoekt iedereen plaats te nemen. De zitting gaat nu officieel van start. Naar verwachting volgt de uitspraak snel.

Rechtszaak op punt van beginnen

Nog een aantal minuten en dan gaat de rechter voorlezen wat zijn besluit gaat worden.

Delegatie Bonaire

Een delegatie van Bonaire is vandaag ook aanwezig in Den Haag. Later op de dag spreken we hen over de recente uitspraak en de mogelijke gevolgen voor de bestuurlijke situatie op het eiland.

Livestream

De uitspraak begint om 09.00 uur en is live te volgen via deze stream: https://streams.nfgd.nl/uitspraak-greenpeace-tegen-de-staat. Zodra er nieuws is uit de rechtszaal, lees je hier de belangrijkste updates.