KRALENDIJK ā Supermarkten, luchtvaartmaatschappijen, banken en telecomaanbieders op Bonaire opereren in markten waarin weinig concurrentie bestaat. Hierdoor is er volgens nieuw onderzoek een verhoogd risico op prijsafspraken, buitensporige tarieven en misbruik van een dominante positie.
Het onderzoek vormde eerder al de basis voor het advies om een aparte mededingingswet voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba in te voeren. Uit een nadere bestudering blijkt waarom de onderzoekers nieuwe regels noodzakelijk vinden.
Tijdens het onderzoek werden op de drie eilanden in verschillende sectoren serieuze signalen van concurrentiebeperkend gedrag aangetroffen. Daarbij gaat het onder meer om mogelijke kartelafspraken en misbruik van dominante posities.
De onderzoekers benadrukken echter dat zij geen afzonderlijk onderzoek hebben gedaan naar mogelijke overtredingen door specifieke bedrijven. Er is daarom niet vastgesteld dat ondernemingen op Bonaire daadwerkelijk verboden prijsafspraken hebben gemaakt of hun machtspositie hebben misbruikt.
Supermarkten bedienen verschillende markten
Bonaire telt volgens het rapport ongeveer 21 supermarkten. Dat aantal lijkt aanzienlijk, maar de markt is verdeeld in verschillende prijs- en productsegmenten. Daardoor concurreren supermarkten niet altijd rechtstreeks met elkaar.
Ook de locatie speelt een rol. De meeste supermarkten bevinden zich in en rond Kralendijk. In andere delen van het eiland hebben inwoners soms feitelijk maar Ć©Ć©n supermarkt binnen bereik, vooral wanneer zij niet over een auto beschikken.
De afhankelijkheid van importeurs, buitenlandse groothandels en een beperkt aantal vervoerders kan de concurrentie verder beperken. Daardoor wordt een belangrijk deel van de uiteindelijke winkelprijs al bepaald voordat een product Bonaire bereikt.
Volgens de onderzoekers vergroot deze structuur het risico op afgestemd prijsgedrag en exclusieve afspraken tussen leveranciers en winkels. Tegelijk kunnen de hoge prijzen ook worden veroorzaakt door transportkosten, kleinschaligheid en de grote afhankelijkheid van import.
Luchtvaart sterk geconcentreerd
Ook de luchtvaart van en naar Bonaire wordt als kwetsbaar aangemerkt. Op de route tussen Bonaire en CuraƧao was de grootste luchtvaartmaatschappij tussen 2012 en 2017 verantwoordelijk voor 66 tot 87 procent van alle passagiers.
Door de kleine markt en hoge kosten is het voor nieuwe maatschappijen moeilijk om toe te treden. Dat vergroot volgens de onderzoekers het risico op buitensporige prijzen, beperking van het aantal vluchten en onderlinge afstemming tussen aanbieders.
Minder verbindingen kunnen grote economische gevolgen hebben. Een afname van het aantal vluchten tussen Bonaire en CuraƧao met 10 procent leidde volgens een eerdere berekening tot een welvaartsverlies van ongeveer 1,8 miljoen dollar per maand.
Bankdiensten duur en beperkt
Ondanks de aanwezigheid van verschillende banken blijft ook de bancaire markt op Bonaire sterk geconcentreerd. Beperkte concurrentie kan volgens het rapport leiden tot hogere kosten, ongunstige voorwaarden en een lagere kwaliteit van dienstverlening.
Ook de toegankelijkheid vormt een probleem. Onlinebankieren, telefonische keuzemenuās en documenten zijn geregeld uitsluitend in het Engels beschikbaar. Daardoor kunnen vooral ouderen, mensen met een lager inkomen en inwoners die weinig Engels spreken moeilijker gebruikmaken van financiĆ«le diensten.
Internet fors duurder
Voor telecomdiensten geldt een vergelijkbaar beeld. Bonaire heeft drie aanbieders van mobiele telefonie en twee aanbieders van vaste diensten, maar overstappen is niet altijd eenvoudig. Zo ontbreekt nummerbehoud bij mobiele abonnementen en kunnen bij vaste aansluitingen eenmalige overstapkosten gelden.
Een internetabonnement met een snelheid van 100 Mbps kost op Bonaire volgens het rapport ongeveer 63,95 dollar per maand. In Europees Nederland bedraagt de prijs omgerekend ongeveer 38 dollar.
De beperkte concurrentie kan volgens de onderzoekers leiden tot hogere tarieven en minder vernieuwing. Tegelijk erkennen zij dat de aanleg en het beheer van netwerken op een klein eiland relatief duur zijn.
Prijsafspraken momenteel niet expliciet verboden
Bonaire heeft momenteel geen algemene mededingingswet. Daardoor zijn praktijken als prijsafspraken en het verdelen van markten niet expliciet verboden. De Autoriteit Consument en Markt kan op Bonaire wel toezicht houden op enkele specifieke sectoren, maar heeft geen algemene bevoegdheid om kartelvorming of misbruik van marktmacht aan te pakken.
De onderzoekers adviseren daarom een Mededingingswet BES met een verbod op kartels en machtsmisbruik, toezicht op fusies en een toezichthoudende rol voor een onafhankelijke instantie. De invoering daarvan zal naar verwachting meerdere jaren duren.
Het rapport waarschuwt dat een mededingingswet de prijzen niet onmiddellijk zal verlagen. Veel kosten worden veroorzaakt door de kleine schaal, transport en importafhankelijkheid. Meer toezicht kan volgens de onderzoekers op termijn wel zorgen voor eerlijkere concurrentie, meer keuze en een betere bescherming van consumenten.
Lees hier het hele rapport: āFair markets, better protectionā
