Transparency International Nederland start onderzoek naar rol maatschappelijke organisaties op Caribische eilanden

KRALENDIJK – Transparency International Nederland (TI-NL) onderzoekt de komende maanden de rol van maatschappelijke organisaties (MO’s) op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba in de strijd tegen corruptie en voor goed bestuur. Executive Director Lousewies van der Laan is deze week op Bonaire om met lokale organisaties in gesprek te gaan.

Volgens Van der Laan is het hoog tijd om ook in het Caribisch deel van het Koninkrijk de stem van maatschappelijke organisaties beter te laten doorklinken. Van der Laan: “Wij zijn geen overheid en ook geen dure consultants. Wij zijn zelf een maatschappelijke organisatie en willen vooral luisteren. MO’s zijn cruciaal voor een gezonde democratie. Zij helpen om misstanden aan te kaarten en een cultuur van integriteit te bevorderen.”

Corruptie kent geen grenzen

Hoewel vaak wordt gedacht dat corruptie in Nederland nauwelijks voorkomt, wijst Van der Laan erop dat dit een misvatting is. “Corruptie komt overal voor. Nederland zakt al drie jaar op rij in de Corruption Perceptions Index (CPI). We moeten ophouden met het idee dat wij immuun zijn. Ook Nederlandse bedrijven spelen soms een rol in internationale corruptieschandalen, bijvoorbeeld via belastingontwijking en witwassen,” legt zij uit.

De CPI – vaak door bedrijven gebruikt om te bepalen of een land aantrekkelijk is voor investeringen – meet de perceptie van corruptie binnen overheden. Van der Laan benadrukt dat Transparency International die index niet zelf opstelt, maar samenstelt op basis van onafhankelijke bronnen zoals de Wereldbank en de Economist Intelligence Unit.

Specifieke uitdagingen voor de eilanden

Voor Bonaire, Sint-Eustatius en Saba zijn de uitdagingen anders dan in Europees Nederland. Wetgeving verschilt, de kleinschaligheid maakt het moeilijker om elkaar aan te spreken, en maatschappelijke organisaties beschikken vaak over beperkte middelen.

Toch ziet Van der Laan juist hier kansen: “Milieuorganisaties bijvoorbeeld lopen tegen vergunningstrajecten aan die onduidelijk of ondoorzichtig zijn. Zulke ervaringen willen we bundelen in een rapport. We onderzoeken ook of er interesse is voor een eiland-overstijgend anti-corruptienetwerk, zodat organisaties elkaar kunnen versterken, net zoals overheden dat al doen via de jaarlijkse Integrity Summit.”

Belang van meldcultuur en integriteit

Een belangrijk thema tijdens de gesprekken is het melden van misstanden. Van der Laan: “Het begint met de vraag: zijn er kanalen waar burgers of organisaties terecht kunnen als zij corruptie signaleren? En worden melders beschermd? Zonder veilige meldcultuur blijft veel onder de radar.”

Geen vingerwijzen, maar samenwerken

Hoewel de uitdagingen groot zijn, wil TI-NL vooral kijken naar wat wél kan. “We weten dat er obstakels zijn, maar we zoeken naar kansen om samen te werken. Soms helpt het om internationale voorbeelden te delen, of toegang te geven tot tools zoals Integrity Watch – een platform dat belangen en lobbycontacten inzichtelijk maakt,” legt Van der Laan uit.

Ze benadrukt dat TI-NL onafhankelijk opereert, ook al wordt het huidige onderzoek gefinancierd door het ministerie van Justitie en Veiligheid. “Het ministerie heeft geen enkele invloed op onze conclusies. We werken op basis van onze eigen expertise en ons internationale netwerk,” zegt ze stellig.

Eerste stap richting een transparanter Koninkrijk

De komende dagen voert TI-NL gesprekken met diverse maatschappelijke organisaties op Bonaire. Ook met de gezaghebber is inmiddels gesproken. De uitkomsten worden later dit jaar gepubliceerd in een rapport.

Van der Laan besluit: “We zien onze rol als bruggenbouwer. Maatschappelijke organisaties op de eilanden zijn de ogen en oren van de democratie. Door samen te werken kunnen we zorgen voor meer transparantie en een weerbare overheid – in Europees Nederland, maar ook hier in het Caribisch deel van het Koninkrijk.”

TI-NL is nog tot en met 16 september op Bonaire aanwezig. Organisaties die hun ervaringen willen delen, worden uitgenodigd om contact op te nemen en een gesprek aan te vragen.