Rijk neemt regie over afvalstort Lagun: ‘Het is nu echt menens’

KRALENDIJK – De Nederlandse overheid neemt meer verantwoordelijkheid voor de problemen bij de afvalstort Lagun op Bonaire. De minister van Infrastructuur en Waterstaat wordt verantwoordelijk voor de vergunningverlening, terwijl de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) uiteindelijk toezicht moet gaan houden en kan handhaven. Vooruitlopend op de benodigde wetswijziging hebben het ministerie, het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB) en de ILT een samenwerkingsverklaring ondertekend.

Daarmee willen de partijen voorkomen dat de aanpak opnieuw maandenlang stilvalt. De ILT gaat alvast ondersteuning bieden bij praktische en juridische vraagstukken. In de eerste week van september komen inspecteurs naar Bonaire om samen met Selibon en het OLB te bekijken welke concrete maatregelen direct kunnen worden genomen.

Volgens ILT-teamleider Stan Smeulders zijn de problemen bij Lagun gedurende tientallen jaren ontstaan. Er is sprake van een opeenstapeling van technische, organisatorische en juridische problemen, die grote risico’s opleveren voor het milieu en de gezondheid van omwonenden.

“De overgang naar een type 4-bedrijf is bedoeld om stapsgewijs toe te werken naar een situatie waarin Selibon gaat voldoen aan de huidige en toekomstige vergunningsverplichtingen”, zegt Smeulders. Uiteindelijk moet daarmee een einde komen aan het ongecontroleerd storten van afval bij Lagun.

De inspectie waarschuwt wel dat de problemen niet binnen enkele maanden opgelost zullen zijn. “Gelet op de urgentie is het zaak om zo snel mogelijk gezamenlijk te komen tot een samenhangend pakket van heel concrete acties”, aldus Smeulders. “Om de verwachtingen te temperen zeg ik er meteen bij dat het een langdurig traject gaat worden dat zeker meerdere jaren gaat duren.”

Inspecteurs bespreken volgende week onder meer welke maatregelen nodig zijn om aan de voorschriften uit de conceptmilieuvergunning te voldoen. Ook wordt gekeken naar het beter scheiden van afvalstromen, zoals organisch materiaal, glas en schoon bouwpuin, en naar de voorbereidingen voor een nieuw asbestdepot.

Verantwoordelijkheid naar het Rijk

De staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat bracht vrijdag een eendaags bezoek aan Bonaire. Zij bezocht Lagun, sprak met omwonenden en overhandigde tien meetapparaten. Het eerste apparaat werd bij een bewoner in de omgeving van de stortplaats opgehangen. De meetresultaten worden via het meetnetwerk van het RIVM openbaar gemaakt.

“Het is heel belangrijk dat er gemeten wordt”, zegt de staatssecretaris tegen de redactie van Bonaire.nu. “We laten daarmee gezamenlijk aan bewoners zien dat er wordt gemeten en dat die informatie ook openbaar wordt.”

Daarnaast wordt het Inrichtingen- en Activiteitenbesluit BES aangepast. Afvalbedrijven vallen nu nog onder type 3, waardoor het bestuurscollege verantwoordelijk is voor de vergunningverlening, het toezicht en de handhaving. Na de wijziging valt Selibon onder type 4. Rijkswaterstaat wordt dan verantwoordelijk voor de vergunning en de ILT voor toezicht en handhaving.

“We gaan naar type 4. Dat betekent dat het Rijk die verantwoordelijkheid gaat nemen, omdat dit gewoon echt een heel groot dossier is”, aldus de staatssecretaris.

De wetswijziging en de nieuwe vergunning kosten tijd. Totdat de ILT formeel bevoegd is, kan de inspectie daarom alleen operationele en juridische ondersteuning bieden. Handhavend optreden is op dit moment nog niet mogelijk.

De staatssecretaris wil dat er ondertussen wel voortgang wordt geboekt. Onder leiding van het eilandbestuur moet een groep worden gevormd die precies in kaart brengt welke acties nodig zijn om uiterlijk eind 2028 duidelijke resultaten te behalen. Eens per drie maanden bespreken de staatssecretaris en gezaghebber John Soliano de voortgang.

“Het is nu echt menens. Het moet gebeuren en de druk moet erop”, zegt de staatssecretaris. “Het duurt al zo verschrikkelijk lang. Zolang je op deze plek zit, moet je ervoor zorgen dat je doet wat je hebt afgesproken.”

Daarmee reageert zij ook op de vraag of de eilandsraadsverkiezingen van maart 2027 en mogelijke politieke verschuivingen opnieuw voor vertraging kunnen zorgen. Volgens haar moeten de afspraken worden uitgevoerd, ongeacht de politieke situatie.

Soliano spreekt van keerpunt

Gezaghebber John Soliano noemt het bezoek en de ondertekening van de samenwerkingsverklaring een belangrijk moment. Volgens hem heeft Bonaire de afgelopen anderhalf jaar al veel met het Rijk kunnen doen, maar is de betrokkenheid vanuit het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat nu nadrukkelijker zichtbaar.

“Het is voor het eerst dat de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat met deze mate van betrokkenheid en openheid, en zo gericht op samenwerking, de toenadering heeft gezocht”, zegt Soliano tegen Bonaire.nu. “We hebben niet alleen maar gepraat over allerlei thema’s, maar juist acties ondernomen. We hebben zelfs een samenwerkingsverklaring met elkaar getekend.”

Volgens de gezaghebber moet de nieuwe samenwerking ervoor zorgen dat de aanpak ook bij politieke veranderingen overeind blijft. “Vandaag was een belangrijk moment en een keerpunt in het proces waarop wij deze grote opgave met elkaar gaan klaren.”

Dienstverleningsovereenkomst

Soliano ging ook in op de dienstverleningsovereenkomst tussen het OLB en Selibon. Die overeenkomst moet vastleggen welke diensten het afvalbedrijf aan het openbaar lichaam levert en welke vergoeding daartegenover staat. De overeenkomst is volgens hem in januari uitgezet, maar moet nog door Selibon worden goedgekeurd.

In juni ondertekenden het OLB en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties al een aanvullend akkoord. Daarin heeft het eilandbestuur zich verbonden aan het beschikbaar stellen van de middelen die volgens onderzoek van KPMG nodig zijn om Selibon financieel stabiel te houden.

“De dienstverleningsovereenkomst is nog niet afgedikt, maar is in de maak”, zegt Soliano. Selibon moet daarnaast met een bedrijfsplan komen waarin wordt vastgelegd wat het bedrijf nodig heeft om de afvalverwerking in de toekomst veilig te stellen en investeringen mogelijk te maken.

Bonaire.nu diende op 8 april 2026 een Wob-verzoek in voor het zorgcontract tussen Selibon en het Openbaar Lichaam Bonaire omdat beide partijen dit contract niet openbaar wilden maken. Ook is gevraagd naar alle communicatie van het oude en het nieuwe overeenkomst. Het zorgcontract zou in 2023 zijn beëindigd. Inmiddels wordt gewerkt aan een nieuwe dienstverleningsovereenkomst. Het Wob-verzoek omvat volgens de afdeling Juridische Zaken ongeveer zeshonderd bestanden. De afdeling heeft laten weten dat de stukken binnen twee weken in het postvak van de redactie van Bonaire.nu worden bezorgd.