Dioxinewaarden in geiten bij vuilstort Bonaire tot bijna negen keer boven norm
KRALENDIJK – Bij onderzoek naar de voedselketen rond Lagun zijn sterk verhoogde dioxinewaarden aangetroffen bij geiten die op de vuilstort van Selibon rondliepen. In geitenvlees werd tot 4,8 keer de Europese norm gemeten. In geitenvet liep de overschrijding op tot 8,9 keer de gebruikte referentienorm. De GGD Bonaire adviseerde daarop voorlopig geen geitenvlees van het terrein van Selibon te consumeren.
Dat blijkt uit documenten en laboratoriumuitslagen die openbaar zijn geworden na een Wob-verzoek van Bonaire.nu.
Het voedselketenonderzoek richtte zich op onder meer groenten, eieren, vis en geiten. Daarbij werd gekeken naar zware metalen, dioxinen, PCB’s en polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK’s).
GGD reageerde niet op vragen
Aanleiding voor het Wob-verzoek was onduidelijkheid over de uitvoering en uitkomsten van het onderzoek. De GGD had eerder aan een deelnemer gemeld dat in onderzochte groenten geen verhoogde waarden waren aangetroffen. Tegelijkertijd werd gevraagd terughoudend te zijn met communicatie over de uitslag.
Bonaire.nu benaderde de GGD daarop voor wederhoor. De redactie vroeg onder meer om de onderliggende analyses en duidelijkheid over wie het onderzoek had uitgevoerd. Een inhoudelijke reactie bleef uit.
Daarop diende Bonaire.nu op 15 mei een Wob-verzoek in. Gevraagd werd onder meer om het volledige onderzoek, meetgegevens en laboratoriumrapportages, correspondentie tussen betrokken instanties en interne stukken over mogelijke gezondheidsrisico’s en publieke onrust. Het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB) heeft het verzoek gedeeltelijk toegewezen.
Geiten liepen rond op vuilstort
Uit de stukken blijkt dat de onderzochte geiten niet willekeurig waren gekozen. Voor het onderzoek moesten bij voorkeur dieren worden bemonsterd die op of rond de afvalstortplaats hadden geleefd. Daarmee wilde de GGD inzicht krijgen in het mogelijke risico wanneer dergelijke dieren worden gegeten.
De vier onderzochte geiten waren loslopende dieren op de landfill. De uitkomsten laten grote verschillen zien met andere onderzochte voedselproducten. Volgens de bestuurlijke stukken werd bij geitenvlees een maximale overschrijding van 4,8 keer de geldende EU-norm vastgesteld. Bij geitenvet liep dat op tot 8,9 keer de gebruikte norm.
Voor geitenvet bestaat echter geen afzonderlijke Europese norm. De onderzoekers hebben daarom de norm voor vet van runderen en schapen als referentie gebruikt.
De afzonderlijke laboratoriumrapporten van Wageningen Food Safety Research laten de hoge waarden eveneens zien. In een monster geitenvlees werd bijvoorbeeld 19,1 pg dioxinen en dioxineachtige PCB’s per gram vet gemeten. In een monster niervet bedroeg dit 35,6 pg per gram vet.
Advies om geitenvlees niet te eten
Selibon werd op 16 april schriftelijk over de resultaten geïnformeerd. De GGD adviseerde daarbij voorlopig geen geitenvlees afkomstig van het terrein van Selibon te consumeren.
De bestuurlijke stukken geven bovendien een aanwijzing voor de mogelijke herkomst. Volgens de GGD wijst het aangetroffen dioxinepatroon op een bron die samenhangt met verbrandingsprocessen, zoals afvalverbranding.
Welke verbranding precies verantwoordelijk is, kan op basis van het onderzoek niet worden vastgesteld. Genoemd worden onder meer de voormalige afvalverbrandingsinstallatie, branden op de landfill, illegale verbranding en natuurlijke verbranding. Ook een combinatie van bronnen kan niet worden uitgesloten.
Geen conclusies voor heel Lagun
De resultaten betekenen niet dat geiten elders op Bonaire dezelfde waarden hebben. Het onderzoek had een indicatief karakter en omvatte slechts een beperkt aantal monsters en locaties.
De uitkomsten kunnen daarom volgens het OLB niet als representatief worden beschouwd voor het hele gebied rond Lagun of voor geiten op Bonaire in het algemeen. Nader onderzoek is nodig om vast te stellen hoe groot de blootstelling is en welke gezondheidsrisico’s daar eventueel aan verbonden zijn.
Dat vervolgonderzoek is inmiddels ook aangekondigd. Daarbij moet uitgebreider worden gekeken naar schadelijke stoffen in specifieke dieren die worden gegeten, mogelijke gezondheidsrisico’s en eventueel noodzakelijke maatregelen.
Wat zijn dioxinen?
Dioxinen zijn schadelijke chemische stoffen die onder meer kunnen ontstaan bij verbrandingsprocessen. Ze breken zeer langzaam af en kunnen zich ophopen in het milieu en in het vetweefsel van dieren en mensen.
Mensen kunnen dioxinen vooral binnenkrijgen via voedsel, met name dierlijke producten waarin vet zit. Langdurige blootstelling aan te hoge hoeveelheden kan schadelijk zijn voor de gezondheid. Dioxinen kunnen onder meer invloed hebben op het afweersysteem, de ontwikkeling en voortplanting en sommige dioxinen kunnen het risico op kanker verhogen.
Daarom wordt bij voedselonderzoek gekeken naar de hoeveelheid dioxinen en of die boven gezondheidskundige normen uitkomt.
Onderliggende analyses openbaar
Door het Wob-verzoek zijn ook onderliggende onderzoeksgegevens beschikbaar gekomen. Het gaat onder meer om resultaten van analyses naar zware metalen, PAK’s, dioxinen en PCB’s en om analysecertificaten van Wageningen Food Safety Research.
Die analyses laten tegelijkertijd zien dat de hoge dioxinewaarden niet over de hele linie werden gevonden. In de onderzochte groenten werden veel lagere waarden gemeten. Zo kwamen twee komkommermonsters uit op respectievelijk 0,024 en 0,026 pg dioxinen en dioxineachtige PCB’s per gram.
Het definitieve rapport ‘Indicatief Onderzoek Voedselketen Bonaire’ dateert van 11 december 2025. De Wob-procedure geeft nu daarnaast inzage in een groot deel van de onderliggende analyses en correspondentie.
