KRALENDIJK – In bijna de helft van de onderzochte watermonsters rond Bonaire zijn tussen 2022 en 2024 ongezond hoge stikstofwaarden gemeten. Bij het voormalige BOPEC-terrein werden bovendien langdurig sterk verhoogde concentraties oliegerelateerde verontreiniging in het zeebodemsediment gevonden. Onderzoekers waarschuwen dat de slechte waterkwaliteit het toch al kwetsbare koraalrif verder onder druk zet.
Dat blijkt uit een onderzoek van Wageningen Marine Research naar de kustwateren van Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Voor het onderzoek zijn tussen 2022 en 2025 waterkwaliteitsgegevens verzameld en verontreinigende stoffen in sediment onderzocht. Het is volgens Wageningen de eerste keer dat nutriëntenvervuiling en chemische verontreiniging voor de drie eilanden gezamenlijk en over meerdere jaren zijn beoordeeld.
Van de drie eilanden liet Bonaire het grootste risico op overmatige nutriëntenbelasting zien. DCNA meldt op basis van hetzelfde onderzoek dat tussen 2022 en 2024 in bijna de helft van alle watermonsters rond Bonaire stikstofwaarden boven een gezonde grens werden gemeten.
De onderzoekers wijzen vooral op bronnen vanaf land. Afvalwater, vervuild grondwater en afstromend regenwater dragen waarschijnlijk in belangrijke mate bij aan de verhoogde concentraties stikstof en fosfor in het kustwater. Ook natuurlijke processen, zoals aanvoer vanuit Zuid-Amerikaanse rivieren en opwelling van dieper zeewater, kunnen een deel van de hoge waarden verklaren.
BOPEC springt eruit
Ook de chemische verontreiniging levert opvallende resultaten op. Bij de meetlocatie ter hoogte van het voormalige BOPEC-terrein werden van vrijwel alle onderzochte polycyclische aromatische koolwaterstoffen, PAK’s, de hoogste concentraties van Bonaire aangetroffen.
Volgens het rapport week BOPEC duidelijk af van alle andere meetplaatsen. Tussen november 2022 en januari 2025 werden daar herhaaldelijk concentraties boven internationale beoordelingswaarden gemeten. Voor sommige stoffen waren de overschrijdingen aanzienlijk. De onderzoekers spreken in het rapport zelf van “highly concerning results at BOPEC”.
PAK’s ontstaan onder meer bij verbranding en zijn sterk verbonden met olieproducten en industriële activiteiten. Sommige PAK’s kunnen schadelijke effecten hebben op het zeeleven.
Ook elders op Bonaire werden verhoogde PAK-concentraties gevonden, onder meer bij Buddy’s Reef, de jachthaven en Lagun, maar daar ging het volgens Wageningen eerder om incidentele pieken. Bij BOPEC ging het juist om langdurig verhoogde waarden.
Meer chemische stoffen gevonden
Naast PAK’s troffen de onderzoekers op verschillende locaties in Caribisch Nederland ook PCB’s, PFOS en het wereldwijd verboden tributyltin TBT aan. Die stoffen breken langzaam af en kunnen zich ophopen in het milieu en in voedselketens. Ze kunnen onder meer groei, voortplanting en ontwikkeling van zeedieren verstoren.
Voor Bonaire is de BOPEC-vervuiling niet nieuw. Na de grote brand op het terrein in 2010 werden al PFOS en PAK’s aangetroffen in de omgeving. De nieuwe studie laat echter zien dat bij de kustlocatie bij BOPEC ruim twaalf jaar later nog steeds sprake is van een duidelijk afwijkend en langdurig verontreinigingsprofiel.
Het voormalige BOPEC-terrein is inmiddels overgenomen door Curoil Bonaire Terminals. Voor de sanering van het terrein is een aparte stichting opgericht. Daarbij worden onder meer olie, PFOS en andere bodemverontreinigingen aangepakt.
Koraalherstel mogelijk geraakt
Het onderzoek legt ook een mogelijk verband met koraalherstel. Op drie koraalherstellocaties op Bonaire bleek de locatie met de hoogste verontreiniging van het sediment ook de laagste overleving van uitgeplante jonge koralen te hebben.
De onderzoekers benadrukken dat daarmee nog geen direct oorzakelijk verband is bewezen, maar dat lokale vervuiling waarschijnlijk een van de factoren is die het succes van koraalherstel beïnvloeden.
Volgens koraalonderzoeker Erik Meesters van Wageningen is verbetering van de waterkwaliteit de belangrijkste lokale maatregel om riffen weerbaarder te maken tegen klimaatverandering. Hogere nutriëntenwaarden maken koraal gevoeliger voor verbleking en ziekten, terwijl chemische stoffen onder meer de afweer en voortplanting kunnen aantasten.
Het onderzoek wijst verder op een bestuurlijk probleem: Caribisch Nederland heeft nog geen specifiek beoordelingskader voor waterkwaliteit. Daardoor worden meetgegevens volgens Wageningen onvoldoende vertaald naar concrete milieudoelen en beheersmaatregelen.
