KRALENDIJK – Ze lachen, maken grapjes, worden opgemaakt en staan zichtbaar trots voor de camera. Shudeyka Pourier, Helen Emerenciana, Maxima Wilsoe en Natalia de Grijze spelen de hoofdrol in E silensio ku ta papia, een bijzonder film- en theaterproject over hoe het is om als dove te leven in een wereld die vooral op horenden is ingericht.
Het project is te zien van 8 tot en met 12 december te zien in het gebouw van ABVO. Bezoekers gaan door vier verschillende kamers, waarin thema’s als wantrouwen, miscommunicatie, betutteling en isolement centraal staan.
De vier vrouwen vertellen daarin hun eigen verhalen in gebarentaal. “Hier op Bonaire weten mensen eigenlijk helemaal niks over dove mensen. Niks over gebarentaal”, zegt Helen Emerenciana die uitgebreid haar verhaal doet bij de filmset bij wasserette Washi Laundry Café & More. Ze werkte eerder al mee aan een filmproject en geniet zichtbaar van de nieuwe opnames. “We waren prachtig opgemaakt. We hadden mooie jurken aan, er waren tolken aanwezig en de cameraman stond er. En ik heb mijn verhaal verteld.”
De opnames vonden op verschillende plekken op Bonaire plaats. Soms betekende dat lang wachten in de zon of scènes meerdere keren opnieuw opnemen. “Ik heb gewoon mijn mannetje gestaan”, vertelt Emerenciana. “Het was hartstikke leuk.”
Communicatie blijft lastig
Achter de vrolijke sfeer zit een serieus onderwerp. Communicatie met horende mensen gaat volgens de vrouwen lang niet altijd vanzelf.
“Mensen praten en dan moet ik kijken naar de mond. Dat gaat helemaal niet goed”, vertelt Sudeyka Pourier. “Mensen moeten begrijpen dat je rustig moet praten. Niet te snel praten tegen ons. Je moet het gewoon stap voor stap doen.”
Hun boodschap aan horenden is eenvoudig. Gebarentaal leren helpt, maar ook schrijven, aanwijzen of gewoon proberen contact te maken kan al een verschil maken.
“Probeer het gewoon.”
Esther de Veer, die één van de tolken is, vertelt hoe moeilijk het vroeger op Bonaire was, toen er nauwelijks tolken beschikbaar waren. “Niemand communiceert met je. Dat is echt wel vervelend. Je bent doof en je kan niet communiceren met mensen. Ze praten maar. Je kijkt naar die mond en je denkt: wat zeggen ze nou?”
‘Ik zou zo graag een ijsje eten met een horende’
Initiatiefnemer Linda de Veer zegt dat juist die eenzaamheid een belangrijke reden is voor het project.
“Als je doof bent, ben je geïsoleerd. Het is heel moeilijk om contact te hebben met horende mensen”, vertelt ze. “Heel veel horende mensen zijn bang om te communiceren.”
Een opmerking uit de voorbereidende interviews raakte haar bijzonder. Een dove deelnemer vertelde dat ze graag eens met een horend persoon een ijsje zou willen eten.
“Deze mensen hebben gewoon heel weinig contact met de buitenwereld”, zegt De Veer, zichtbaar geëmotioneerd. “Er is heel weinig communicatie mogelijk.”
Volgens haar zijn de vrouwen de afgelopen jaren duidelijk veranderd. “In het begin waren ze heel erg bescheiden. Nu is er meer bewustwording: wij mogen er ook zijn.”
Geen betutteling
Een ander thema in de voorstelling is betutteling. Volgens De Veer pakken horende mensen een dove soms zomaar vast of trekken ze diegene mee om iets duidelijk te maken.
“Dat doe je bij een horende ook niet”, zegt ze. “Ze kunnen best wel denken hoor.”
Ook wantrouwen kan snel ontstaan. Als een dove iemand ziet lachen, maar niet hoort waarom, kan het lijken alsof hij of zij wordt uitgelachen.
Dat soort situaties worden in december niet alleen uitgebeeld. Bezoekers worden zelf onderdeel van de voorstelling en moeten ervaren hoe het voelt wanneer communicatie ineens niet meer vanzelfsprekend is.
“Die gaan voelen hoe het is om doof te zijn”, aldus De Veer. Per avond kunnen ongeveer 25 bezoekers deelnemen. De voorstelling is gratis.
Trots voor de camera
Voor de vier hoofdrolspeelsters overheerst tijdens de opnames vooral plezier. Maxima Wilsoe merkt dat ze steeds gemakkelijker voor de camera staat. Bij een eerder project was ze nog erg zenuwachtig. “Ik was zo bang. Ik werd melig en begon te lachen.”
Dat is nu anders. “Ik ben helemaal niet zenuwachtig. Helemaal niks. Het gaat helemaal goed.”
Een van haar favoriete momenten was een scène met studenten van het Liseo die haar vóór de opname vroegen om een paar gebaren te leren. “Dat was hartstikke leuk.”
Juist zo’n moment laat volgens de makers zien waar E silensio ku ta papia om draait: niet bang zijn voor communicatie, maar moeite doen om elkaar te begrijpen.
Shudeyka Pourier hoopt vooral dat veel mensen in december komen kijken. “Ik denk dat de mensen gaan luisteren en zien wat dove mensen zijn, dat de communicatie niet zo lekker gaat en dat ze ons gaan herkennen.”
Voor even staan Shudeyka Pourier, Helen Emerenciana, Maxima Wilsoe en Natalia de Grijze niet aan de zijlijn van een horende wereld.
Nu staan zij in de spotlights.
Kaarten voor E silensio ku ta papia zijn gratis. De taal is Papiamentu en er is Nederlandse ondertiteling. Reserveren kan via fundashondikurason@gmail.com. Per avond is slechts een beperkt aantal plaatsen beschikbaar.
