Wie op Bonaire informatie probeert te krijgen van het Openbaar Lichaam, weet inmiddels hoe het werkt: vragen blijven onbeantwoord, verzoeken worden vooruitgeschoven en uiteindelijk resteert vaak maar één route – een WOB-verzoek. Ook de pers ervaart in de praktijk dat zij voor het verkrijgen van antwoorden op ogenschijnlijk eenvoudige vragen regelmatig is aangewezen op dit zware instrument. Wat ooit bedoeld was als uitzonderlijk middel om informatie boven tafel te krijgen, is daarmee verworden tot een standaardmiddel om überhaupt antwoord te krijgen.
Dat legt een enorme druk op het ambtelijk apparaat. Elk WOB-verzoek is een tijdrovend proces waarbij documenten moeten worden opgespoord, afdelingen geraadpleegd, belanghebbenden geïnformeerd en juridische afwegingen gemaakt over wat wel en niet openbaar kan worden gemaakt. Dat alles binnen strikte wettelijke termijnen, die in de praktijk regelmatig niet worden gehaald. Met schaamte wordt dan uitstel gevraagd, terwijl de achterstanden zich opstapelen.
Het wrange is dat dit grotendeels onnodig is. Veel van de informatie waarnaar wordt gevraagd, is niet vertrouwelijk en had zonder omwegen gedeeld kunnen worden. Het niet beantwoorden van vragen van de pers lijkt echter eerder regel dan uitzondering. Ook bij reguliere informatieverzoeken, die geen formele procedure zouden hoeven vereisen, wordt vaak niet of slechts beperkt gereageerd.
De gevolgen zijn tweeledig. Enerzijds wordt het vertrouwen in het bestuur ondermijnd. Anderzijds gaat kostbare capaciteit verloren aan het afhandelen van procedures die voorkomen hadden kunnen worden. Tijd en geld die beter besteed hadden kunnen worden aan taken die direct ten goede komen aan de bevolking.
Het recente onderzoek naar de gang van zaken rondom de verlening van een bouwvergunning aan de vader van voormalig gedeputeerde Anjelica Cicilia illustreert dit probleem. Hoewel het rapport haar goeddeels vrijpleit van onjuist handelen, draagt het feit dat de gezaghebber ervoor kiest het document niet openbaar te maken bij aan speculatie en wantrouwen. Juist door informatie achter te houden, ontstaat de indruk dat er iets te verbergen valt.
Gezaghebber John Soliano sprak bij zijn aantreden over het belang van transparantie en goed bestuur. Die woorden dreigen een holle klank te krijgen, als zij niet worden ondersteund door zichtbaar handelen. Transparantie vraagt geen mooie statements, maar consequent gedrag.
Het kan en moet anders. Door informatie actief en tijdig te delen, kan een groot deel van de huidige problematiek worden voorkomen. Dat ontlast het ambtelijk apparaat, versterkt het vertrouwen van de bevolking en draagt bij aan beter bestuur.
Want uiteindelijk is transparantie geen last – het is een basisvoorwaarde voor een goed functionerende overheid.
Wat is de WOB op de BES-eilanden?
Op Bonaire, Sint Eustatius en Saba geldt de Wet openbaarheid van bestuur BES (Wob BES). Deze wet geeft burgers en journalisten het recht om informatie op te vragen bij de overheid.
De bedoeling is dat overheden transparant handelen en informatie tijdig delen. In de praktijk blijkt de WOB echter vaak het enige middel om überhaupt antwoord te krijgen op vragen.
Wat bedoeld is als waarborg voor open bestuur, wordt daarmee regelmatig een noodinstrument om geslotenheid te doorbreken.
