Sociale huur op Bonaire: anders dan in Europees Nederland, maar ook hier grote tekorten

KRALENDIJK – De druk op de woningmarkt van Bonaire groeit al jaren en raakt inmiddels vrijwel iedereen op het eiland. Door de snelle bevolkingsgroei en de beperkte woningvoorraad is betaalbaar wonen steeds moeilijker geworden. Sociale huur speelt daarbij een belangrijke rol, maar werkt op Bonaire op een heel eigen manier. De ervaringen van Bonairiaanse huurders én de inzichten van Fundashon Cas Boneriano (FCB), de woningcorporatie onder leiding van directeur Ben Oleana, laten zien hoe groot de uitdagingen zijn.

Bonaire groeit sneller dan welk eiland in het Koninkrijk ook. In 2011 telde Bonaire 15.679 inwoners; in 2025 zijn dat er volgens het CBS ruim 26.000. Een stijging van bijna 70 procent in vijftien jaar. De groei komt vooral door migratie uit Latijns-Amerika en de komst van mensen uit Europees Nederland die zich tijdelijk of permanent vestigen.

De woningmarkt kan die druk nauwelijks bijbenen. Huren in de vrije sector zijn schaars en hoog, terwijl de inkomens op het eiland veel lager liggen dan in Nederland en de kosten van levensonderhoud juist hoger zijn.

Fundashon Cas Boneriano in beweging

Wie spreekt over sociale huur op het eiland, komt vanzelf uit bij FCB. De corporatie is de enige partij die sociale huurwoningen bouwt en beheert. Directeur Ben Oleana staat er inmiddels zeventien jaar aan het roer. “Toen ik begon was FCB failliet,” vertelt hij. “We hebben alles opnieuw moeten opbouwen.”

FCB beheert nu ongeveer 460 sociale huurwoningen; zes jaar geleden waren dat er nog zo’n 300. De corporatie bouwt door, maar de uitdagingen zijn groot. Moderne bouwmethoden zoals modulair bouwen bleken niet haalbaar vanwege transportproblemen en lokale omstandigheden. “We zijn terug naar traditioneel bouwen, omdat we zeker weten dat aannemers op het eiland dat aankunnen,” zegt Oleana.

Wachtlijst blijft groeien

De vraag naar sociale huur is veel groter dan het aanbod. De wachtlijst telt inmiddels 3.200 à 3.400 inschrijvingen en blijft oplopen. Voor een klein eiland is dat een buitengewoon hoog aantal. Nieuwe projecten helpen, maar lossen het tekort niet volledig op.

Nederland ondersteunt de bouw met subsidies. Toch zijn de kosten de afgelopen jaren zo sterk gestegen dat eerdere plannen moesten worden bijgesteld. In plaats van 500 nieuwe woningen, worden het er nu 425. De verwachting is dat deze in 2028 zijn afgerond, onder meer in Nord Salina, Hato en Rincon.

Woningwet BES moet stabiliteit brengen

Een belangrijke stap is de herziening van de Woningwet BES, de Caribische variant van de Nederlandse Woningwet. Die moet zorgen voor meer professionaliteit en betere financiële mogelijkheden. “Als we toegelaten instelling worden, kunnen we met borging lenen. Dan kun je in vijftig jaar aflossen in plaats van twintig. Dat maakt gigantisch verschil,” legt Oleana uit. Ook biedt de nieuwe wet meer bescherming tegen politieke druk.

Zonne-energie in Hato

FCB werkt ook aan duurzame oplossingen. Een voorbeeld is het zonne-energieproject in Hato, waar 118 woningen zonnepanelen en batterijen krijgen. “Airconditioning is geen luxe meer,” zegt Oleana. “Met een batterij kunnen mensen ’s avonds koelen zonder enorme kosten.”

Huurprijzen en toewijzing anders dan in Nederland

Op Bonaire bestaan geen vaste sociale huurgrenzen zoals in Nederland. FCB bepaalt de huur op basis van inkomen, gezinssamenstelling en de aanwezigheid van werkende kinderen. Huurprijzen variëren daardoor van enkele honderden dollars tot ongeveer 600 dollar per maand.

Huurtoeslag is mogelijk en wordt door Nederland betaald, maar moet jaarlijks worden verlengd.

Debby Raphaela, bewoonster van Nieuw-Amsterdam, vertelt dat haar huur dankzij toeslag rond de 250 dollar ligt. “Voor mij is dat betaalbaar. Ik ken ouderen hier die minder dan honderd dollar betalen.” De wachttijd is wel lang: Raphaela stond tien jaar ingeschreven.

Woningen: degelijk, maar basic

De sociale huurwoningen zijn functioneel, met twee slaapkamers en eenvoudige voorzieningen. Warm water en airco worden niet standaard geleverd. Bewoners regelen dit zelf.

Raphaela is tevreden, maar ervaart soms overlast van drinkende mannen voor haar huis. “Ze zitten daar vanaf elf uur ’s ochtends tot diep in de nacht. Dat vind ik niet leuk.”

Samenwerking cruciaal

Voor sociale woningbouw op Bonaire is samenwerking nodig tussen het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB), Nederland en FCB. Het OLB levert grond en infrastructuur, Nederland biedt financiële steun en expertise, en FCB voert de projecten uit. De samenwerking met Nederlandse corporaties heeft volgens Oleana veel kennis opgeleverd.

Vooruitkijken

De komende jaren blijft de druk op de woningmarkt groot. Toch zijn er stappen vooruit gezet: FCB is financieel gezond, er is meer gebouwd dan voorheen en de komende jaren ontstaat dankzij nieuwe projecten wat lucht.

Raphaela blijft ondanks alles positief. “Ik ben blij dat ik hier kan wonen.” Oleana: “Het gaat om de mensen van Bonaire. We moeten vooruit.”