Klokkenluiders op Bonaire, Statia en Saba vrezen represailles door gaten in de wet

KRALENDIJK - Melders van integriteitsschendingen op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba voelen zich onvoldoende beschermd en vrezen represailles als zij misstanden melden. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Volgens het rapport zorgen angstcultuur, politieke beïnvloeding en kleinschaligheid ervoor dat meldingen van corruptie en andere integriteitsschendingen vaak uitblijven.

In het rapport ‘Integere bescherming’ concluderen onderzoekers dat melders in Caribisch Nederland momenteel slechts beperkte juridische bescherming hebben. De Nederlandse Wet bescherming klokkenluiders geldt niet voor de BES-eilanden. Daardoor ontbreken belangrijke waarborgen die in Europees Nederland wel bestaan.

Meldingen niet opgepakt

Volgens de onderzoekers worden meldingen bovendien regelmatig niet opgepakt. Gesprekspartners in het onderzoek zeggen dat zaken “in de la verdwijnen” of jarenlang blijven liggen zonder uitkomst. Vooral meldingen over bestuurders of leden van bestuurscolleges zouden in de praktijk nauwelijks worden gedaan, omdat procedures ontbreken of onduidelijk zijn.

Het rapport schetst een bestuurscultuur waarin medewerkers vrezen voor sociale uitsluiting, verlies van werk of politieke tegenwerking wanneer zij melding doen van misstanden. Door de kleinschaligheid van de eilanden is anonimiteit volgens de onderzoekers vrijwel onmogelijk. Sommige geïnterviewden omschrijven melders daarom als “vogelvrij” of “aan de goden overgeleverd”.

Vriendjespolitiek

De onderzoekers wijzen ook op signalen van vriendjespolitiek en politieke beïnvloeding. Voorbeelden die worden genoemd zijn vergunningverlening die niet altijd volgens de regels verloopt, politiek gemotiveerde benoemingen en aanbestedingen die niet altijd aan de meest geschikte partij worden gegund.

Op Bonaire en Sint-Eustatius bestaan inmiddels integriteitsbureaus, terwijl Saba nog werkt aan de inrichting daarvan. Volgens het rapport kampen deze bureaus echter met beperkte capaciteit, twijfel over hun onafhankelijkheid en onvoldoende steun vanuit bestuur en ambtelijke top.

Breed draagvlak

Het onderzoek constateert tegelijkertijd dat er op de eilanden breed draagvlak bestaat om de bescherming van melders te verbeteren. De onderzoekers adviseren onder meer om integriteitsbureaus onafhankelijker te maken, wettelijke bescherming uit te breiden en meer te investeren in trainingen, sociale veiligheid en bewustwording binnen overheidsorganisaties.

Volgens het rapport kan Caribisch Nederland binnen drie jaar doorgroeien naar een beter functionerend systeem voor integriteit en meldersbescherming, mits structureel wordt geïnvesteerd in wetgeving, procedures en cultuurverandering.