KRALENDIJK – Caribisch Nederland beschikt niet over een toereikend systeem voor nucleaire veiligheid en bescherming tegen schadelijke straling. Dat blijkt uit een rapport dat in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is opgesteld. De afwezigheid van essentiële wetgeving, zoals de Nederlandse Kernenergiewet en Europese Euratom-regels, leidt tot gebrekkig toezicht op het gebruik en de verwerking van radioactieve stoffen op Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.
De zogenoemde BES-wetgeving voldoet bovendien niet aan de internationale veiligheidsnormen van het Internationaal Atoomenergie Agentschap. Daardoor bestaan er op de eilanden geen duidelijke grenzen voor activiteiten waarbij ioniserende straling vrijkomt, zoals medische beeldvorming of industriële toepassingen. Volgens het rapport brengt dit risico’s met zich mee voor de natuur, het milieu en de volksgezondheid.
Voor de bevolking betekent dit dat er geen garanties zijn voor een veilige omgang met röntgenapparatuur in ziekenhuizen of tandartspraktijken, noch voor de afvoer van afgedankte apparaten met stralingsbronnen. Afval waarin radioactieve resten zitten, wordt in sommige gevallen zonder voorzorgsmaatregelen op de vuilstort afgevoerd, waar mens en dier toegang toe hebben. Ook is onbekend wat de natuurlijke stralingsachtergrond op de eilanden precies is. Volgens internationale normen moet blootstelling aan straling altijd tot een minimum worden beperkt. Zonder toezicht of registratie is niet uit te sluiten dat mensen onbedoeld of onbewust risico lopen, bijvoorbeeld op de werkvloer of via vervuild afvalwater.
Nulmeting
Het ministerie liet een nulmeting uitvoeren om de situatie in kaart te brengen. Daaruit blijkt dat protocollen, deskundigheid en handhaving ontbreken. Er is geen veilige structuur voor het vervoer en de opslag van radioactief afval, en ook crisisplannen voor stralingsincidenten zijn niet aanwezig. De kennis bij professionals en het brede publiek is bovendien beperkt.
De onderzoekers pleiten voor een reeks maatregelen. Zo moet er een regionale variant komen van het bestaande besluit over basisveiligheidsnormen en moet de BES-wetgeving worden aangepast met specifieke regels voor radioactief afval. Ook wordt geadviseerd een toezichtsysteem op te zetten en protocollen op te stellen voor veilig afvalbeheer en transport van stralingsbronnen.
Het Landelijk Crisisplan Straling moet worden aangepast aan de Caribische situatie. Verder zijn educatie, training en bewustwording noodzakelijk om het kennisniveau en draagvlak op de eilanden te verbeteren.
Op basis van dit advies werkt het ministerie aan een Plan van Aanpak. Dit jaar nog vindt een werkconferentie plaats met betrokken partijen om verantwoordelijkheden te verduidelijken en vervolgstappen af te stemmen.
