KRALENDIJK – Een op de drie inwoners van Caribisch Nederland leeft in armoede. Twee van de drie middelbare scholen voldoen niet aan de basiskwaliteit. En reizen tussen de eilanden is voor veel gezinnen gewoon onbetaalbaar. De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) brengt in een nieuw rapport de harde werkelijkheid in beeld.
Het advies ‘Gelijkwaardigheid als Grondwettelijke Opdracht’, dat deze week aan het kabinet werd aangeboden, beschrijft per thema hoe de ongelijkheid doorwerkt in het dagelijks leven van inwoners van Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Armoede ondanks werk
Werkloosheidsuitkeringen en kindgebonden budget bestaan niet in Caribisch Nederland. De kosten van levensonderhoud liggen ver boven de gemiddelde inkomens, ook voor mensen die meerdere banen hebben. Ter vergelijking: in Europees Nederland leeft ruim drie procent van de bevolking in armoede. Op de BES-eilanden is dat een op de drie inwoners.
Tijdelijke maatregelen van de overheid hebben de kloof de afgelopen jaren deels verkleind, maar zijn inmiddels al voor een deel afgebouwd terwijl de lasten juist zijn gestegen.
Zorg op afstand
Inwoners van de eilanden zijn gemiddeld minder gezond dan inwoners van Europees Nederland. De medische zorg staat onder druk door personeelstekort en hoge doorstroom van zorgverleners. Patiënten worden regelmatig doorverwezen naar ziekenhuizen buiten het eiland, met hoge bijkomende kosten die lang niet altijd volledig worden vergoed.
De NCDR constateert dat beleidsvorming, uitvoering, zorginkoop en zorgverzekering allemaal onder één ministerie vallen. Dat concentreert te veel macht op één plek en maakt onafhankelijke kwaliteitscontrole lastig.
Onderwijs dat achterblijft
Twee van de drie middelbare scholen op de BES-eilanden voldoen op dit moment niet aan de basiskwaliteit. Slechts 23 procent van de Caribische hbo-studenten haalt binnen vijf jaar een diploma, tegenover 53 procent van hun medestudenten uit Europees Nederland. Bijna 91 procent van de jongeren op Sint Eustatius en Saba wil het eiland verlaten.
Op Bonaire is de instructietaal op school Nederlands, terwijl de meeste kinderen thuis Papiamentu, Spaans of Engels spreken. Lesmateriaal voor Nederlands als tweede taal is nog altijd nauwelijks beschikbaar.
Reizen als luxe
Een retourtje met de veerboot van Saba naar Sint Maarten kost al 158 dollar. Een vliegticket loopt op tot 425 dollar, terwijl de eilanden minder dan vijftig kilometer van elkaar liggen. Er bestaat geen directe verbinding tussen Bonaire en Saba of Sint Eustatius. Wie dat traject wil afleggen, moet via Sint Maarten, waardoor een retourticket kan oplopen tot zo’n 400 dollar.
Ook digitale toegang is in Caribisch Nederland duurder en minder betrouwbaar dan in Europees Nederland, terwijl internet steeds meer een voorwaarde is voor werk, zorg en onderwijs.
Morgen: wat de NCDR het kabinet concreet adviseert om de ongelijkheid te doorbreken.
Bron: NCDR, advies ‘Gelijkwaardigheid als Grondwettelijke Opdracht’, april 2026
