KRALENDIJK – De staatkundige hervorming van 10 oktober 2010 heeft niet geleid tot bestuurlijke stabiliteit en sociaaleconomische verbetering op Bonaire. Dat concludeert bestuurskundige Rianda Sacré in een analyse in het Caribisch Juristenblad. Zij pleit voor een nieuwe evaluatie, een gezamenlijke toekomstvisie van Bonaire en het Rijk en een onafhankelijke commissie die adviseert over de toekomstige staatkundige positie van het eiland.
Vandaag is het zestien jaar geleden dat de Nederlandse Antillen werden opgeheven. Bonaire werd toen samen met Sint-Eustatius en Saba een openbaar lichaam binnen Nederland, een bestuursvorm die grotendeels vergelijkbaar is met een gemeente. Sacré werkt bij de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de University of Curaçao op Bonaire en houdt zich bezig met bestuurskundig- juridisch onderzoek op de Caribische eilanden. Daarnaast evalueert zij wetgeving die na 2010 op de BES-eilanden is ingevoerd.
Onderwijs en zorg verbeterd
Volgens Sacré zijn onderwijs en gezondheidszorg sinds 2010 duidelijk versterkt. Tegelijkertijd blijven structurele problemen rond armoede, huisvesting en bestuurskracht bestaan. “De hervormingen hebben echter niet bijgedragen aan bestuurlijke stabiliteit en sociaaleconomische verbetering,” schrijft zij.
De invoering van de Amerikaanse dollar in 2011 had volgens de analyse een prijsopdrijvend effect. De kosten van levensonderhoud stegen daardoor aanzienlijk en de armoede nam toe. Het wettelijk minimum is volgens Sacré nog altijd niet voldoende om in de basisbehoeften te voorzien.
Ook de bevolkingsgroei zet druk op voorzieningen, zoals betaalbare woningen. Bonaire telt nu ruim 27.000 inwoners. Het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) verwacht dat dit aantal groeit naar iets meer dan 36.000 in 2035.
Bestuur onder druk
Op bestuurlijk vlak wijst Sacré op de kleinschaligheid van het eiland. Er moeten evenveel taken worden uitgevoerd als in een Nederlandse gemeente, maar door minder mensen. Het aanbod van hoogopgeleide specialisten is klein, waardoor mensen soms functies krijgen waarvoor zij onvoldoende zijn gekwalificeerd.
Ook de samenwerking tussen Den Haag en Bonaire verloopt volgens de analyse moeizaam. Bestuurders begrijpen elkaar vaak moeilijk door verschillen in taal, cultuur en bestuursstijl. Intussen wordt gewerkt aan een herziening van de WolBES, de wet die het bestuur van de BES-eilanden regelt. Daarnaast is een apart wetsvoorstel ingediend dat het aantal leden van de eilandsraad en het bestuurscollege moet verhogen. De wet is inmiddels goedgekeurd en geldt vanaf de verkiezingen in 2027.
Eerdere evaluaties zonder gevolg
Bij het referendum van 18 december 2015 stemde ruim 65 procent van de kiezers tegen de manier waarop de directe band met Nederland was ingevuld. Datzelfde jaar concludeerde de commissie-Spies dat de hervorming niet volledig aan de verwachtingen had voldaan. Die commissie vond vijf jaar te kort voor een eindoordeel en deed geen aanbevelingen. Op beide uitkomsten volgde geen verdere actie.
Onafhankelijke commissie
Volgens Sacré is de situatie op Bonaire inmiddels wezenlijk anders dan in 2015. Zij pleit daarom voor een vervolgevaluatie, op basis waarvan Bonaire en het Rijk een gezamenlijke toekomstvisie tot 2030 kunnen opstellen.
Daarnaast wil zij een onafhankelijke commissie die op politiek-bestuurlijk niveau aanbevelingen doet over de toekomstige constitutionele positie van het eiland. Die commissie kan er volgens haar ook voor zorgen dat de bevolking goed wordt geïnformeerd, “zodat zij een gefundeerde keuze kan maken als het gaat om de definitieve status van Bonaire”. Sacré benadrukt dat inwoners, mede vanwege hun zelfbeschikkingsrecht, nauw bij dat proces moeten worden betrokken.
Lees de volledige analyse Vijftien jaar verbonden.
